Şarbon (Malignant ödem, Anthrax) Hastalığı Nedir? Nasıl Bulaşır? Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar Nelerdir?

Şarbon (Malignant ödem, Anthrax) Hastalığı Nedir? Nasıl Bulaşır? Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar Nelerdir?

Muhammed Zeki AYGÜR– GİMDES Denetçi ve Veteriner Hekim

Şarbon, Bacillus anthracis bakterisinin neden olduğu bir bulaşıcı hastalıktır. Şarbon, dünyada yabani ve evcil hayvanlar, özellikle de sığır, koyun, keçi, deve ve antiloplarda bulunur. İnsanlarda, genellikle hayvanlara veya hayvan postlarına dokunarak bakteriye maruz kaldıklarında ortaya çıkar. Antraks enfeksiyonunun kutanöz (deri), inhalasyon (akciğerler) ve gastrointestinal (mide ve bağırsak) olmak üzere üç formu vardır. Son zamanlarda ilaçlar yoluyla ya da eroin haplarına kontamine edilerek yayıldığı ve biyolojik silah olarak kullanıldığı bildirilmiştir.

Şarbon dünya çapında bulunabilmekle beraber hayvancılığın yapıldığı tarım bölgelerinde daha yaygındır. Özelliklede gelişmekte olan ülkelerde veya veteriner halk sağlığı programları olmayan ülkelerde daha yaygındır. Şarbon, Güney ve Orta Amerika, Güney ve Doğu Avrupa, Asya, Afrika, Karayipler ve Orta Doğu’ da daha sık bildirilmektedir. Bununla birlikte, şarbonun biyolojik terörizmde kullanılabilecek bir dizi potansiyel ajandan biri olduğunu akıldan çıakarılmamalıdır. Sığırlar, koyunlar, keçiler, antiloplar ve geyikler gibi yerli ve vahşi hayvanlarda, kontamine topraklarda, bitkilerde veya suda enfekte olarak bulunabilir.Şarbon genellikle spor şeklinde yayılır.Şarbona maruz kalan çoğu kişi bir hafta içinde hastalanır ama inhalasyon şarbonu 42 güne kadar sürebilir.

Deri (Kutanöz) Formu : Çoğu şarbon enfeksiyonu, insanlar yün, kemik, et, gibi hayvanlara temas ettiğinde ortaya çıkar. Enfeksiyon, bakteriler ciltte bir kesik veya çizik oluştuğunda ortaya çıkar. Deri formu en yaygın şarbon şeklidir. İlk belirtiler cildin kaşınması ile ortaya çıkar. Oluşan yara tedavi edilmezse, enfeksiyon lenf düğümlerine ve kan dolaşımına yayılabilir.

Solunum (Akciğer) Formu: Bazı şarbon enfeksiyonları, solunum yoluyla alındığında ortaya çıkar. İnhalasyon formunda ilk belirtiler ateş, yorgunluk, halsizlik ve öksürük veya göğüs ağrısı olarak ortaya çıkar. Yüksek ateş, hızlı nabız ve zorlukla nefes alma iki ile beş gün içinde gerçekleşir. Soluma şarbonu genellikle ölümcül olur.

Gastrointestinal (Mide Bağırsak) Form : Bazı insanlar düzgün pişirilmemiş enfekte etleri yediğinde şarbon ortaya çıkar.Gastrointestinal formda ilk belirtiler ateş, şiddetli karın ağrısı, gevşek, sulu bağırsak hareketleri, kanlı ishal ve kanla kusmayı içerir.

Şarbon, otlayan hayvanlarda ani ölüm, zayıflık, güç solunum görülür. Ayrıca genellikle doğal deliklerden kan gelmektedir. Ölüm sonrası kan lekeleri görülür ve şarbonlu hayvan hızla çürümektedir.

Bu tür bulaşıcı hastalıkların yayılmasındna sonra malesef hastlalık ile ilgili teknik bilgiye sahip olamayan kişiler basına çeşitli demeçler vermekte ve toplum yanlış bilgilendirilmektedir. Bunlardan bir tanesi şarbonun insandan insana bulaştığı iddiasıdır. Şarbon solunum yolu ile (gündelik temas, öksürme, hapşırma) kişiden kişiye yayılmaz. Sadece açık bir yaradan drenaj yolu ile doğrudan temasta bulaşma riski bulunabilir. Sporlar yıllarca doğada aktif olarak kalabilir.

Şarbon ile enfekte olma riski daha yüksek olan bireyler bulunmaktadır. Bu yüzden risk altında ki veteriner hekimler, çiftçiler, kesimhaneler ve burada çalışan işçiler, şarbonun endemik olduğu bölgelere seyahat edenler kişiler, hayvansal ürünleri işleyen firmalar, laboratuvarda çalışan personeller, askeri personel, biyoteröre veya biyolojik savaşa cevap vermek üzere eğitilmiş kişiler, zoonoz hastalıklarda daha dikkatli olması gerekmektedir.

Ani ölen hayvanların kadavraları açılmadan ve su kaynaklarından uzakta olacak şekilde derin açılan çukurlara gömülmeli üstlerine kireç veya antiseptikler dökülmelidir. Ölümler olur olmaz il ve ilçe müdürlüklerine derhal haber verilmelidir.

Şarbon, Bacillus anthracis bakterisinin bir laboratuvar kültürüyle kanda, deri lezyonunda veya solunum sekresyonlarında bulunduğunda teşhis edilir. Ayrıca enfekte kişilerin kanında spesifik antikorların ölçülmesiyle de teşhis edilebilir. Şarbonu tedavi etmek için başarıyla kullanılan birkaç antibiyotik vardır. Deri şarbon vakalarında oldukça etkilidir. Tedaviye erken başlanırsa inhalasyon ve gastrointestinal şarbonda da etkili olabilir. Şarbonlu deriye maruz kalmanız durumunda enfeksiyonu önlemek için ellerinizi sabun ve su ile iyice yıkayın. Benzer şekilde, çamaşırları yıkamak olası herhangi bir şarbonu güvenli bir şekilde atlatmaya yarayabilir. Sporların teneffüs edildiği olası bir durumda, tıbbi değerlendirme ve tedaviye ihtiyaç olduğu unutulmamalıdır.

Genellikle grip benzeri semptomlar (ateş, titreme, öksürük, bulantı, kusma ve vücut ağrıları) görülür, Enfeksiyon türüne bağlı olarak bir günden iki aya kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. Şarbon belirtileri gördüğünüzde hayatta kalma şansını artırmak ve tam iyileşme sağlamak için mümkün olduğunca çabuk hareket etmek ve tıbbı tedavi görmek gerekir. Erken tanı ve tedavi çok önemlidir.

Kaynaklar:

http://www.who.int/csr/resources/publications/anthrax_web.pdf
https://www.ny.gov/
https://www.cdc.gov/anthrax/basics/how-people-are-infected.html
https://ecdc.europa.eu/en/anthrax/facts
https://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html

Fast Facts: Anthrax 101


https://www.everydayhealth.com/news/essential-facts-about-anthrax/
https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-
forestry/agriculture/livestock/animal-welfare/pests-diseases-disorders/anthrax http://www.tarimkutuphanesi.com/Hayvanlarda_sap_ve_sarbon(anthrax)_hastaligi_Ahmet_EVCI_Veteriner_Hekim_00989.html
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anthrax/symptoms-causes/syc-20356203

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir